Yapay zekâ, günümüzde alanında önemli bir araç haline gelmiştir. Ancak, bu teknolojiyi kullanırken dikkat edilmesi gereken bazı kurallar bulunmaktadır. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. , yapay zekâ kullanımında dikkat edilmesi gerekenleri 10 başlıkta sıraladı. Bu kurallar, öğrencilerin yapay zekâdan en verimli şekilde nasıl yararlanabileceklerini anlamalarına yardımcı olacaktır.

1. Önce Kendin Düşün

Öğrenciler, bir soruyu yapay zekâya yöneltmeden önce kendi bilgi ve çözüm önerilerini ortaya koymalıdır. Yapay zekâ, düşünmenin yerini alacak bir araç değil, düşünmeyi geliştiren bir yardımcı olmalıdır. Bu yaklaşım, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmelerine katkı sağlar. Kendi düşüncelerini ifade etmek, öğrencilerin konuyu daha iyi anlamalarına yardımcı olur.

2. İlk Cevabı Doğru Kabul Etme

Yapay zekâ, ikna edici görünen yanlış veya eksik bilgiler üretebilir. Bu nedenle, verilen bilgilerin en az iki güvenilir kaynaktan, örneğin ders kitabı, akademik yayın veya öğretmenden kontrol edilmesi önemlidir. Öğrencilerin, yapay zekâdan aldıkları bilgileri sorgulayıp doğrulamaları gerekmektedir. Bu, bilgiye ulaşma sürecinde daha dikkatli ve eleştirel olmalarını sağlar.

3. Kaynağı ve Tarihi Sor

Öğrenciler, yapay zekâdan yalnızca yanıt almakla kalmamalı, aynı zamanda kullandığı kaynakları ve bu kaynakların tarihlerini de istemelidir. Yapay zekânın verdiği kaynak adlarının gerçek olup olmadığını kontrol etmek, bilgilerin güvenilirliğini artırır. Bu, öğrencilerin bilgi okuryazarlığını geliştirmelerine yardımcı olur ve araştırma becerilerini güçlendirir.

4. Ödev Yaptırma, Öğren

Yapay zekâya ödevin tamamını yazdırmak yerine, öğrenmeyi destekleyen sorular yöneltilmelidir. Örneğin, "Bu konuyu bana örnekle açıkla" veya "Beni bu konudan sınar mısın?" gibi sorular tercih edilmelidir. Bu tür sorular, öğrencilerin konuyu daha iyi anlamalarına yardımcı olur ve öğrenme sürecini destekler. Ayrıca, öğrencilerin aktif katılımını teşvik eder.

5. Metni Kendi Cümlelerinle Kur

Yapay zekâdan alınan metni olduğu gibi teslim etmek, öğrenmeyi engeller. Öğrenciler, bilgiyi anlamalı ve kendi düşüncelerini ekleyerek metni kendi anlatımlarıyla yeniden oluşturmalıdır. Bu, öğrencilerin yazılı ifade becerilerini geliştirmelerine katkı sağlar. Kendi cümleleriyle yazmak, bilgiyi içselleştirmelerine yardımcı olur.

6. Kullandığını Gizleme

Eğer ödev veya projede yapay zekâdan yararlanıldıysa, bunun hangi aşamada ve ne amaçla yapıldığı belirtilmelidir. Başkasına ait düşünceleri kendisininmiş gibi sunmak, akademik dürüstlük ilkesine aykırıdır. Öğrencilerin, yapay zekâdan nasıl yararlandıklarını açıkça ifade etmeleri önemlidir. Bu, etik bir yaklaşım sergilemelerine yardımcı olur.

7. Kişisel Bilgileri Paylaşma

Ad-soyad, okul, adres, telefon numarası gibi kişisel bilgiler yapay zekâ sistemlerine yüklenmemelidir. Aileler de çocuklara hangi verilerin neden paylaşılmaması gerektiğini öğretmelidir. Bu, çocukların dijital güvenliğini sağlamalarına yardımcı olur ve gizlilik bilincini artırır. Öğrencilerin, hangi bilgilerin paylaşılmaması gerektiğini bilmesi önemlidir.

8. Görüntüye Karşı Şüpheci Ol

Bir görüntünün gerçekçi görünmesi, gerçek olduğu anlamına gelmez. Kaynağı belli olmayan fotoğraf, video ve ses kayıtları paylaşılmadan önce farklı haber kaynaklarıyla karşılaştırılmalı ve mümkünse tersine görsel arama yapılmalıdır. Bu, öğrencilerin bilgi doğrulama becerilerini geliştirmelerine yardımcı olur ve sahte içeriklere karşı dikkatli olmalarını sağlar.

9. Tek Bir Yanıta Bağlı Kalma

Yapay zekâ sistemleri toplumsal önyargıları yeniden üretebilir. Öğrenciler, aynı soruyu farklı biçimlerde sormalı ve karşıt görüşleri araştırarak son kararı kendi değerlendirmeleriyle vermelidir. Bu, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini güçlendirir ve daha geniş bir perspektif kazandırır. Farklı bakış açılarını değerlendirmek, daha bilinçli kararlar almalarına yardımcı olur.

10. Ortak Kullanım Kuralı

Yapay zekâ kullanımı, çocuğun yaşına uygun ve anlaşılır aile kurallarına bağlanmalıdır. Kullanım süresi, kullanılabilecek uygulamalar ve paylaşılmayacak bilgiler belirlenmelidir. Yapay zekâ, uykunun, hareketin ve yüz yüze iletişimin önüne geçmemelidir. Bu kurallar, çocukların sağlıklı bir dijital yaşam sürmelerine yardımcı olur ve dengeli bir teknoloji kullanımı sağlar.