'in derinliklerinde, 1950'lerden itibaren bırakılan 200 binden fazla varili, bilim insanları tarafından yeniden incelendi. Bu varillerin durumu, Fransız Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi (CNRS) tarafından yürütülen araştırması çerçevesinde değerlendirildi. Bilim insanları, bazı varillerin ciddi şekilde korozyona uğradığını ve radyoaktif maddelerin tortuya sızdığını tespit etti. Araştırma, yıllardır gizli kalan bu atıkların deniz tabanındaki etkilerini anlamak amacıyla yapıldı.

Radyoaktif Atıkların Geçmişi

Radyoaktif atıkların derin denizlere bırakılması, özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısında birçok ülke tarafından uygulanan bir yöntemdi. 1949 ile 1990 yılları arasında, Birleşik Krallık, Belçika ve Fransa gibi toplam 14 ülke, radyoaktif maddeler içeren konteynerleri okyanuslara bıraktı. Bu atıkların büyük bir kısmı, Kuzeydoğu Atlantik'te, uluslararası sularda ve 3.000 ila 5.000 metre derinlikte toplandı. Bırakılan variller, denize bırakılmadan önce beton veya bitüm benzeri malzemelerle çevreleniyordu ve metal konteynerlerin yaklaşık 20 yıl boyunca koruma sağlaması öngörülüyordu. Varillerin içindeki maddelerin zamanla bozunarak okyanus tarafından seyreltilmesi bekleniyordu. Ancak, varillerin deniz tabanına bırakılmasının ardından sistematik ve uzun süreli bir izleme programı yürütülmedi.

NODSSUM Araştırması

NODSSUM araştırmasının ilk aşaması, Haziran 2025'te gerçekleştirildi. Otonom denizaltı robotu UlyX kullanılarak yapılan taramada, 3.355 radyoaktif atık varili tespit edildi. Varillerin yaklaşık 163 kilometrekarelik bir alana yayıldığı belirlendi. Bu çalışma sırasında L'Atalante araştırma gemisinde yaklaşık 30 bilim insanı görev yaptı. Ancak asıl dikkat çekici bulgular, 2026 yılında gerçekleştirilen ikinci araştırma aşamasında ortaya çıktı. 27 Mayıs-28 Haziran 2026 tarihleri arasında yapılan ikinci NODSSUM seferinde, bilim insanları derin deniz araştırmalarında kullanılan Nautile denizaltısıyla 20 dalış gerçekleştirdi. Ekip, yaklaşık 50 varili yakından görüntüledi ve deniz tabanındaki durumlarını inceledi.

Korozyon ve Radyoaktivite

İkinci araştırma aşamasında, bazı varillerin izleri gösterdiği ve bazılarıyla birlikte içindeki maddelerin çevredeki tortularla temas ettiği gözlemlendi. Fotoğraflarda, bazı konteynerlerde belirgin korozyon izleri görüldü. Yapılan ölçümlerde radyoaktivite seviyeleri genel olarak düşük olsa da, bazı değerlerin daha önceki tahminlerin üzerinde olduğu belirlendi. Bilim insanları, mevcut bulguların büyük çaplı bir radyoaktif sızıntı veya acil durum anlamına gelmediğini ifade etti. Yapılan ölçümler, varillerin durumunu tespit etmenin yanı sıra, bu atıkların deniz tabanındaki ekosistem üzerindeki olası etkilerini anlamak için de önemliydi.

Derin Deniz Ekosistemi Üzerindeki Etkiler

Araştırmanın önemli bir kısmı, varillerin çevresindeki derin deniz yaşamının incelenmesine odaklandı. 4.700 metre derinlikte, deniz anemonları, süngerler ve yengeçler gibi birçok canlı türü gözlemlendi. Bilim insanları, bu canlıların radyoaktif maddelerin besin zincirine girip girmediğini ve dokularında radyonüklitlerin birikip birikmediğini belirlemek için su ve tortu örnekleri topladı. Bu örneklerin laboratuvar analizleri, radyoaktif izotopların deniz tabanındaki dağılımını ve canlı organizmalardaki olası birikimini belirlemeye yönelik çalışmalara katkı sağlayacak.

Sonuçların Beklentisi

Toplanan su, tortu ve canlı örneklerinin laboratuvar analizleri devam ediyor. İlk kapsamlı analiz sonuçlarının 2027 yılının başlarında ortaya çıkması bekleniyor. Böylece bilim insanları, yıllar önce okyanusun derinliklerine bırakılan radyoaktif atıkların deniz tabanı ve üzerindeki etkilerini daha net bir şekilde değerlendirebilecek. Kuzeydoğu Atlantik'in çevresel durumunun izlenmesinden sorumlu OSPAR da NODSSUM kapsamında elde edilen verilerden yararlanıyor. Bu süreç, deniz ekosisteminin korunması açısından büyük önem taşıyor ve bilim insanlarının radyoaktif atıkların uzun vadeli etkilerini anlamalarına yardımcı olacak. Ayrıca, araştırmaların sonuçları, gelecekte benzer atık yönetimi politikalarının geliştirilmesine de katkı sağlayabilir. Bilim insanları, bu tür araştırmaların, denizlerin korunması ve sürdürülebilir yönetimi açısından kritik bir öneme sahip olduğunu vurguluyor.