İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi ve Su Ürünleri İşleme Teknolojisi Bölümü Öğretim Üyesi , 'nde son zamanlarda artan gözlemlerinin, bu balıkların yeni habitatlar keşfetmekten ziyade, tarihsel göç ve beslenme alanlarını yeniden kullanmaya başlamasının bir işareti olabileceğini belirtti. Yıldız, Haliç, İstanbul Boğazı ve İzmit Körfezi'nde görülen Atlantik mavi yüzgeçli orkinosların, geçmişte Ege Denizi'nden Marmara'ya, oradan da İstanbul Boğazı üzerinden Karadeniz'e uzanan belirgin bir göç güzergâhı izlediğini ifade etti. Bu durum, orkinosların tarihsel olarak belirli güzergâhları takip ettiğini ve bu alanların yeniden kullanılmasının önemli bir gelişme olduğunu gösteriyor.

Orkinosların Tarihsel Dağılımı

Yıldız, Marmara Denizi'ndeki tarihsel orkinos balıkçılığı üzerine yaptığı çalışmalarda, bu türün kuzeye doğru göçünün nisan ayında başlayıp temmuzda yoğunlaştığını ve ağustos sonuna doğru tamamlandığını aktardı. Karadeniz'den dönüşün ise ekim-aralık döneminde gerçekleştiğini belirtti. Ayrıca, bazı yıllarda orkinosların Marmara'dan şubat-mart aylarına kadar ayrılmadığını ve bu dönemde palamut, uskumru ve istavrit gibi balıklarla beslendiğini vurguladı. Bu bilgiler, orkinosların mevsimsel davranışlarının ve beslenme alışkanlıklarının ne kadar önemli olduğunu gözler önüne seriyor.

Orkinosların Geri Dönüşü

Yıldız, Haliç, İstanbul Boğazı ve İzmit Körfezi'nde görülen orkinosları tamamen yeni bir habitat keşfeden balıklar olarak değil, türün tarihsel ekolojik alanına geri dönen bireyler olarak değerlendirdi. Bu durum, orkinosların yeni gelmediği, aksine geri dönmeye başladıkları anlamına geliyor. Uzman, bu durumun, geçmişte bu bölgelerde yoğun olarak bulunan orkinosların yeniden görülmesiyle ilgili olduğunu belirtti.

Tarihsel Veriler

Tarihsel kayıtlara göre, Marmara ve İstanbul Boğazı'nda orkinosların geçmişte çok daha yoğun bulunduğu kaydedilmiştir. Yıldız, İstanbul Balıkhanesi kayıtlarına dayanarak, 1913-1914 döneminde 537 bin 455 kilogram orkinos satıldığını belirtti. Bu veriler, bölgedeki orkinosların tarihsel varlığının güçlü olduğunu gösteriyor. Yıldız, geçmişte dalyan başına bir av sezonunda 100-150 orkinos yakalanabildiğini ve bireylerin ağırlığının 100-450 kilogram arasında değiştiğini ifade etti. Bu türün, bölgedeki için önemli bir yer tuttuğunu vurguladı.

İklim Değişikliği ve Diğer Faktörler

Yıldız, orkinosların yeniden görülmesinde Doğu Atlantik-Akdeniz orkinos stokundaki toparlanmanın önemli bir etken olduğunu vurguladı. 2000'li yıllardan itibaren uygulanan yönetim ve koruma önlemleriyle stokun belirgin şekilde iyileştiğini ifade etti. Ancak bu gelişmenin yalnızca deniz suyu sıcaklıklarının artışıyla açıklanamayacağını, beslenme alanlarının sıcaklığın yanı sıra akıntılar ve oşinografik yapılarla ilişkili olduğunu belirtti. Yıldız, orkinosların hangi avı takip ettiğinin de önemli bir soru olduğunu ekledi. Bu bağlamda, orkinosların beslenme alışkanlıklarının ve çevresel faktörlerin, türün dağılımı üzerinde nasıl bir etki yarattığını anlamanın önemli olduğunu ifade etti.

Gözlemler ve Davranışsal Değişiklikler

Yıldız, orkinosların farklı yıllarda farklı noktalarda ve aynı mevsimlerde tekrar görülmesinin önemine dikkat çekti. Ancak, iki-üç bireylik gözlemlerin düzenli göçün yeniden kurulduğu anlamına gelmeyeceğini belirtti. Gerçek bir tarihsel göç koridorunun yeniden oluşması halinde birey sayısında artış ve belirli aylarda tekrarlanan gözlemler bekleniyor. Ayrıca, sosyal medyada paylaşılan görüntülerde orkinosların insanlardan yiyecek almaya çalıştığını hatırlatarak, bu durumun davranışsal koşullanma mekanizması açısından endişe verici olabileceğini ifade etti. Yıldız, "Doğrudan yabani orkinos bireylerinin insanlar tarafından beslenmesi üzerine deneysel bir literatür bulunmuyor. Dolayısıyla yunus veya diğer deniz canlılarındaki sonuçları orkinosa doğrudan aktarmak doğru olmaz. Ama davranışsal koşullanma mekanizması açısından endişelenebiliriz. Düzenli yiyecek verilirse orkinosların doğal olarak av sürülerini takip etmek yerine belirli bir noktayı, insanları veya tekneleri yiyecekle ilişkilendirmesi olası." şeklinde konuştu. Bu durum, orkinosların doğal davranışlarının değişmesine ve ekosistem dengesinin bozulmasına yol açabileceği için dikkatle izlenmesi gereken bir konu olarak öne çıkıyor.