İran, uluslararası yaptırımların etkisiyle doğrudan tahsil etmekte zorlandığı gelirlerini, 'de oluşturduğu kapalı bir aracılığıyla ithalat finansmanına dönüştürüyor. Reuters’ın ulaştığı bilgilere göre, bu sistem üzerinden son bir yılda yaklaşık 2,5 milyar dolarlık işlem gerçekleştirildi. İran, petrolünün %80'inden fazlasını Çin'e ihraç ederken, günde ortalama 1,4 milyon varil alım yapılıyor. Bu yeni ağı, ABD yaptırımlarını aşmanın en önemli yollarından biri olarak öne çıkıyor.

İranlı yetkililer ve sistemi izleyen kaynaklar, Tahran'ın Çin'e sattığı petrolün gelirini doğrudan ülkeye getirmek yerine, bu parayı Çin'de tutarak ithal edilen malların ödemelerinde kullandığını belirtiyor. Son bir yılda gerçekleştirilen işlemlerin büyüklüğünün yaklaşık 2,5 milyar dolara ulaştığı ifade ediliyor. Bu kaynak, başta ilaç, otomobil ve iletişim ekipmanları olmak üzere, Çin'den yapılan ithalatın finansmanında kullanılıyor.

Sistem Nasıl İşliyor?

Sistemin merkezinde, İran petrolünden elde edilen gelirin Çin'de alternatif hesaplarda tutulması yer alıyor. Devlete ait bir Çinli petrol şirketi olan Zhuhai Zhenrong adına hareket eden bir alıcı, Hong Kong merkezli bir şirket aracılığıyla alınan İran petrolünün karşılığı olarak ChuXin adı verilen yapıya ayda yüz milyonlarca dolar aktarıyor. Bu paranın yaklaşık %70’i İran’daki altyapı projelerinin finansmanına yönlendirilirken, kalan kısım ise Çin’den İran’a mal satan şirketlere ödeme yapılması için özel hesaplara aktarılıyor. İran Merkez Bankası ithalat işlemini onayladıktan sonra ödeme doğrudan Çinli tedarikçiye ulaşıyor; bu süreçte para İran bankalarına veya uluslararası ödeme sistemlerine girmiyor.

Gizli Ortaklık ve Analizler

Analistler, bu gizli modelin, iki ülke arasındaki petrol ticaretinin büyüklüğü nedeniyle kritik bir öneme sahip olduğunu belirtiyor. Açık kaynaklara yansıyan verilere göre, 2025 yılında Çin, İran’ın ham petrol ihracatının %80’inden fazlasını satın alacak ve bu miktar günlük ortalama 1,4 milyon varile denk geliyor. Tahran ile Pekin arasında 2021’de imzalanan 25 yıllık stratejik ortaklık anlaşması, enerji ve altyapı yatırımlarını kapsıyor; ancak petrol gelirlerinin nasıl kullanıldığına dair finansal yapıların önemli bölümleri kamuoyuna açıklanmıyor. Yeni sistem, doğrudan banka transferi yerine petrol gelirinin Çin ekonomisi içinde tutulmasına dayanıyor.

ABD'nin Yaklaşımı ve Sonuçlar

Washington, İran petrol ticaretine aracılık eden bazı küçük Çinli kuruluşları yaptırım listesine alsa da, büyük bankalar ve enerji şirketlerini hedef alacak daha sert önlemlerden kaçınıyor. Pekin, Birleşmiş Milletler kararı bulunmayan tek taraflı yaptırımları tanımadığını savunuyor. Uzmanlar, bu dolaylı finans ağının her iki tarafa da hareket alanı sağladığını ifade ediyor. İran, petrol gelirlerini uluslararası bankacılık sistemine sokmadan, Çin’den ihtiyaç duyduğu ürünlere dönüştürürken, Pekin de büyük banka ve şirketlerini doğrudan yaptırım riskinin dışında tutmaya çalışıyor.

Ticaretin Geleceği

İran ve Çin arasındaki bu gizli ticaret ağı, iki ülkenin ekonomik ilişkilerini daha da derinleştiriyor. İran, bu sistem aracılığıyla hem petrol gelirlerini güvence altına alıyor hem de ihtiyaç duyduğu ürünleri temin ediyor. Çin ise, İran petrolünü alarak enerji ihtiyacını karşılamaya devam ediyor. Bu durum, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın daha da güçlenmesine neden oluyor. Analistler, bu tür dolaylı ticaret yöntemlerinin gelecekte daha fazla ülke tarafından benimsenebileceğini öngörüyor.

Sonuç Olarak

Sonuç olarak, İran'ın petrol gelirlerini Çin'deki alternatif finans ağı üzerinden kullanması, hem iki ülke arasındaki ekonomik ilişkileri güçlendiriyor hem de ABD yaptırımlarının etkisini azaltıyor. Bu durum, İran'ın uluslararası ticaretini sürdürebilmesi açısından kritik bir öneme sahip. İki ülke arasındaki bu iş birliği, gelecekteki ticaret dinamiklerini de şekillendirebilir. Ayrıca, bu tür uygulamaların uluslararası ticaretin geleceğinde nasıl bir rol oynayacağı merak ediliyor. Özellikle, yaptırımların etkisini azaltmak için benzer yöntemlerin diğer ülkeler tarafından da benimsenip benimsenmeyeceği, küresel ticaretin seyrini etkileyebilir.