Dünyada milyonlarca insanın kullanması, bu alışkanlığın geleneksel sigara içiminden daha yaygın hale gelmesine yol açtı. Yapılan araştırmalar, içeren elektronik sigaraların, sigarayı bırakma konusunda sakız, hap veya bantlara göre daha etkili olduğunu ortaya koysa da, uzmanlar bu durumun risksiz olduğu anlamına gelmediğini vurguluyor. Elektronik sigaranın vücut üzerindeki etkilerini inceleyen bir rehber, bu cihazların hayati organlara nasıl zarar verdiğini detaylandırıyor.

İlk 10 Saniyede Akciğerlere Nüfuz

Elektronik sigaradan ilk nefes alındığında, aerosol hızla akciğerlere nüfuz eder. Bu aerosol, bronşiollere ve alveollere kadar ilerleyerek, buhar içindeki nikotin ve diğer kimyasalların kan akışına karışmasına neden olur. Beyne ulaşan nikotin, buradaki reseptörlere bağlanarak ödül mekanizmasını harekete geçirir ve dopamin salgılanmasına yol açar. Yaklaşık 15 nefesin, bir geleneksel sigara ile aynı miktarda nikotin sağladığı tahmin edilmektedir. Ancak araştırmalar, elektronik sigara kullanıcılarının nefeslerini iki kat daha uzun süre içlerine çektiğini gösteriyor; bu da her nefeste daha yüksek dozda nikotin alımına ve bağımlılık riskinin artmasına yol açıyor.

Kalp Atış Hızındaki Artış

Buharın solunmasından birkaç dakika sonra, kalp atış hızı dakikada ortalama dört atım artar. Bu durum, nikotinin sempatik sinir sistemini uyarmasından kaynaklanır. Kalpteki reseptörlere bağlanan noradrenalin adlı stres hormonu, kalbin daha hızlı atmasını sağlar. Elektronik sigara kullanımı, nikotinsiz olsa bile, organlara giden oksijen zengin kan miktarında belirgin bir düşüşe yol açar.

Ağız Kuruluğu ve Diş Sağlığı

Beş ila on dakika içinde ağızda belirgin bir kuruluk hissedilir. Nem çekici bir madde olan propilen glikol, etrafındaki dokuların nemini emerken ağızda tahrişe neden olur. Nikotin ise tükürük akışını azaltarak ağız kuruluğuna yol açar. Zamanla oluşan ağız kuruluğu, kötü nefes kokusu, diş eti hastalıkları ve diş çürüğü riskini artırır. British Dental Journal'da 2022 yılında yayımlanan bir çalışmaya göre, elektronik sigara kullanıcılarının yaklaşık yüzde 80'i yüksek diş çürüğü ve diş eti hastalığı riski altındadır.

Öksürük Refleksi ve Kalp Basıncı

Aerosoldeki kimyasallar boğazı tahriş ettiğinde, vücut öksürük refleksini başlatır. Albert Einstein Tıp Koleji araştırmacıları, tek bir elektronik sigara seansının bile 24 saate kadar süren öksürük nöbetlerini tetikleyebileceğini saptamıştır. Elektronik sigara öksürüğü, sigara öksürüğüne kıyasla daha kuru ve hırıltılıdır. Kullanıcıların çoğu zamanla bu etkiye alışır ve öksürük birkaç gün içinde hafifler. Kalp atışının hızlanması, atardamar duvarlarına uygulanan baskıyı artırarak kan basıncını yükseltir. Araştırmalar, kan basıncının kullanımdan sonra yaklaşık 5 mmHg arttığını ve bu etkinin en az 30 ila 45 dakika sürdüğünü göstermektedir.

Bağışıklık Sistemi Üzerindeki Etkiler

Sadece iki saat sonra zayıflama belirtileri göstermeye başlar. BMJ'de yayımlanan 2019 tarihli bir çalışma, 20 nefeslik tek bir seansın ardından alveollerde bulunan bağışıklık hücrelerinde hasar meydana geldiğini tespit etmiştir. Bu durum, zatürre gibi akciğer enfeksiyonlarına yakalanma riskini artırmaktadır. Elektronik sigaradaki kimyasallar, özellikle de propilen glikol, akciğer zarını hızla tahriş ederek iltihaplanmaya ve hava akışının kısıtlanmasına neden olur. Bu durum, ilk kullanımdan birkaç saat sonra nefes darlığına yol açar. Elektronik sigara kullanıcılarının, geleneksel sigara içenlere kıyasla nefes darlığını çok daha erken evrelerde yaşadığı belirtilmektedir.

Göz Sağlığı Üzerindeki Etkiler

Elektronik sigara, gözlerin yeterince gözyaşı üretemediği veya gözyaşının çok hızlı buharlaştığı kuru göz sendromu için ciddi bir risk faktörüdür. BMC Ophthalmology'de yayımlanan bir araştırma, elektronik sigaranın kuru göz riskini yüzde 64 oranında artırdığını göstermiştir. Yarım saatlik bir kullanım dahi gözde oksidatif strese yol açarak uzun vadede görme kaybının başlıca nedenlerinden biri olan sarı nokta hastalığı riskini yükseltebilmektedir.

Uzun Dönem Etkileri

ABD'de 2019 yılında yapılan bir araştırma, sadece üç günlük kullanımın ardından akciğerlerde belirgin ve kalıcı hasarların oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu aşamada başlayan iltihaplanma; pulmoner fibrozis (akciğer sertleşmesi) ve pulmoner hipertansiyon gibi ciddi hastalıkların riskini artırır. Hem nikotinli hem de nikotinsiz ürünlerin bu hasara yol açması, temel sorumlu olarak propilen glikolu işaret etmektedir. Sadece bir haftalık kullanım bile cilde zarar vermeye yeterlidir. Nikotin, damarları daraltarak cilde giden kan akışını, oksijeni ve besinleri azaltır. Ayrıca cildin pürüzsüzlüğünü ve esnekliğini sağlayan kolajen üretimini düşürür. Araştırmalar, elektronik sigaranın diz protezi gibi ameliyatlardan sonra yara iyileşmesini yavaşlattığını da göstermektedir. 2022 tarihli geniş çaplı bir araştırmaya göre, kullanıcıların dörtte birinde ilk bir iki ay içinde bronşit veya hırıltılı solunum belirtileri görülmektedir. Elektronik sigara kullanımı; astım, KOAH ve akciğerlerde kalıcı hasara yol açan patlamış mısır akciğeri (popcorn lung) riskiyle doğrudan ilişkilendirilmektedir. 2021 tarihli bir araştırma, üç ay boyunca günlük elektronik sigara kullanımının bağırsak astarına zarar vererek ‘sızdıran bağırsak’ sendromuna yol açtığını göstermiştir. Bağırsaktan sızan bakteriler, vücutta iltihaplanmayı tetikleyerek diyabet ve inflamatuar bağırsak hastalıkları riskini artırmaktadır. Kaliforniya Üniversitesi uzmanlarının 2020 raporuna göre, üç yıl boyunca her gün elektronik sigara kullanan bireylerin KOAH, astım veya zatürre gibi kronik akciğer hastalıklarına yakalanma olasılığı, nikotin kullanmayanlara göre yüzde 30 daha fazladır. Altı yıl boyunca düzenli elektronik sigara kullanımı, damar duvarlarında kalıcı sertleşmeye ve kronik yüksek tansiyona neden olur. Bu durum, genç yaşta kalıcı kalp-damar hasarı riskini zirveye taşımaktadır.