Orta Doğu Teknik Üniversitesi () Deniz Bilimleri Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Koray Özhan, denizlerdeki dip çamurunun geçmişteki kirliliğin bir göstergesi olduğunu belirtti. Temizleme işleminin, tabanda biriken organik madde ve besin yükünü azaltarak ekosistemin iyileşmesine ve su dolaşımının artmasına önemli katkılar sağlayacağını ifade etti. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 'de başlatılan bu proje, yaklaşık 600 hektarlık bir alanda 16,2 milyon metreküp dip çamurunun üç yıl içinde çıkarılmasını hedefliyor. Çalışmanın tamamlanmasıyla birlikte iç körfezde ortalama 3,4 metre su derinliğine ulaşılması planlanıyor.

Dip Çamurunun Özellikleri

Özhan, dip çamurunun deniz veya göl tabanında biriken ince taneli malzeme olduğunu belirtti. Bu malzeme, kil ve silt gibi mineral taneciklerinin yanı sıra organik madde ve gözenek suyu içermektedir. Dip çamurunun, özellikle kapalı ve sığ alanlarda, yani körfezler ve koylar gibi yerlerde biriktiğini ifade eden Özhan, "Sağlıklı bir kıyıda tabana ulaşan organik maddelerin büyük bölümü parçalanır. Ancak su dolaşımının zayıf olduğu ortamlarda malzeme çökeldiği hızda parçalanamaz ve yıllar içinde organik maddece zengin bir çamur tabakası oluşur," dedi.

Oksijen Tüketimi ve Ekosistem Üzerindeki Etkileri

Dip çamurunun birikimi sırasında, mikroorganizmalar tarafından organik maddelerin parçalanması esnasında oksijen tüketildiğini belirten Özhan, kapalı körfezlerde suyun yenilenme süresinin uzun olması nedeniyle dip suyunda oksijen azalmasının sıkça görüldüğünü açıkladı. Oksijenin azalması, tabanın kimyasını değiştirdiği gibi, sedimanda bulunan fosfatın su kolonuna geçerek fitoplankton üretimini artırabildiğini de aktardı. Özhan, oksijensiz koşullarda dip çamuruna rengini ve kokusunu veren hidrojen sülfür oluşumunun da mümkün olduğunu kaydetti.

Dip Çamurunun Kaynakları

Dip çamurunun birikiminin temel kaynakları arasında planktonların oluşturduğu biyolojik materyal, akarsular ve karadan taşınan kirleticiler ile yeterince arıtılmamış evsel ve endüstriyel atık sular bulunmaktadır. Özhan, " aslında bir sonuçtur. Havzadan gelen aşırı kirletici ve organik yükün tabanda biriktiği yerdir. Dip çamuru, geçmişteki kirliliğin birikmiş göstergesi olmasının yanı sıra su kolonuna yeniden besin sağlayabilir. Karadan gelen dış yükü tamamen kesseniz bile, çamurda çok fazla besin ve organik madde birikmişse bu depo yıllarca su kolonuna karışmaya devam edebilir," şeklinde konuştu.

Uzun Vadeli Başarı İçin Dış Yüklerin Azaltılması

Fethiye İç Körfezi'nin görece kapalı, sığ ve su dolaşımının kısıtlı olması nedeniyle dip taramasının bilimsel açıdan anlamlı bir müdahale olabileceğini belirten Özhan, çalışmanın uzun vadeli başarısının dış yüklerin azaltılmasına, çıkarılan çamurun niteliğinin analiz edilerek uygun şekilde bertaraf edilmesine ve tarama sırasında oluşabilecek bulanıklık ile yeniden askıya kalkmanın kontrol edilmesine bağlı olduğunu ifade etti. Ayrıca, bölgede deniz çayırlarının korunması amacıyla mapa-şamandıra sisteminin taramayla birlikte uygulanmasının da olumlu olacağına dikkat çekti.

İzleme ve Değerlendirme Süreci

Özhan, "Başarı ilan edilmez, ölçülerek gösterilir. Çalışma öncesinde, sırasında ve sonrasında çözünmüş oksijen, besin tuzları, bulanıklık, taban canlıları ve deniz çayırları düzenli olarak izlenmeli. Dışarıdan gelen besin ve organik yük kesilir, çamur doğru yönetilir ve süreç bilimsel olarak izlenirse körfezin toparlanmasına önemli katkı sağlanabilir," dedi. Bu kapsamda, dip çamuru temizliği çalışmaları, ekosistemin sağlığı açısından kritik bir adım olarak değerlendiriliyor. Ayrıca, bu tür projelerin deniz ekosistemlerinin korunması ve sürdürülebilirliği açısından büyük öneme sahip olduğu vurgulanıyor. Fethiye'deki bu uygulama, diğer bölgelerde de benzer çalışmalar için bir örnek teşkil edebilir.