Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, yıllık yaklaşık 2,6 trilyon avro büyüklüğündeki kamu ihale pazarında Avrupa şirketlerine ve ürünlerine öncelik vermeyi amaçlayan yeni bir düzenleme teklifi sundu. Bu düzenleme, karşılıklılık sağlamayan üçüncü ülkelerden gelen tekliflerin dışlanmasına olanak tanıyacak. Yeni "Kamu İhale Yasası" ile mevcut üç ayrı kamu ihale direktifi, üye ülkelerde doğrudan uygulanacak tek bir düzenlemede birleştirilecek. Ayrıca, kamu ihale usulü sayısı beşten üçe indirilecek. Bu değişiklikler, kamu kurumlarına ihale süreçlerinde şirketlerle müzakere yapma konusunda daha fazla esneklik sağlayacak.

Ortak Dijital Kamu İhale Pazarı Kurulacak

AB genelindeki ulusal ve yerel elektronik ihale sistemleri birbirine bağlanarak ortak bir dijital kamu ihale pazarı oluşturulacak. Bu sayede, şirketler kayıtlı bilgi ve belgelerini tekrar sunmadan bağlantılı platformlar üzerinden AB genelindeki ihalelere katılabilecek. Kamu kurumları, şirketlerin ihaleye katılım şartlarını otomatik olarak kontrol edebilecek ve böylece bürokratik engelleri azaltacak.

Kalite ve Fiyat Değerlendirme Kriterleri

İhalelerde yalnızca en düşük fiyatın esas alınması yerine, "en iyi fiyat-kalite oranı" değerlendirme yöntemi standart hale getirilecek. Kalite ölçütlerinin toplam değerlendirmedeki ağırlığı en az yüzde 30 olacakken, iş gücü yoğun sözleşmelerde bu oran en az yüzde 50 olarak uygulanacak. Kamu kurumları, çevre, sosyal koşullar, yenilikçilik, güvenlik ve dayanıklılık gibi ölçütleri ihale değerlendirmelerine dahil edebilecek. Bu değişiklik, ihale süreçlerinde kaliteyi artırmayı hedefliyor.

Kritik Altyapı ve Teknolojilerde Riskler

Teklif kapsamında, kritik altyapı ve teknolojilere ilişkin ihalelerde siber saldırı, casusluk ve yabancı müdahale gibi risklerin dikkate alınması gerekecek. Düzenleme, AB'nin uluslararası hukuki yükümlülüklerine uygun olarak kamu alımları için "yatay" bir Avrupa tercihi çerçevesi getirecek. Bu çerçevede, Birliğin uluslararası ihale taahhütlerinin hangi işletmeleri ve ürünleri kapsadığı netleştirilecek. Böylece, AB'nin güvenliği ve dayanıklılığı artırılacak.

Üçüncü Ülke Şirketlerinin Dışlanması

AB Komisyonu, üçüncü bir ülkenin Birlik işletmelerine adil pazar erişimi sağlamaması durumunda, arz güvenliği bağımlılıklarını önlemek amacıyla kısıtlamaların gerekli olması halinde bu kapsamı daraltabilecek. Böylece, üçüncü ülke şirketlerinin ve ürünlerinin ihalelerden dışlanabilmesi sağlanacak. Ayrıca, Avrupalı şirketlere kendi kamu ihalelerinde adil erişim sağlamayan ülkeler için "Avrupa tercihi" zorunlu hale getirilebilecek. Bu, AB'nin iç pazarını korumak için önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Türkiye'nin Durumu

Teklifte, AB ile anlaşması bulunan üçüncü ülkelerdeki şirket ve ürünlerin belirli şartlarla "kapsama alınmış" sayılabileceği ifade edildi. Ancak Türkiye'nin mevcut anlaşması, kamu ihale pazarlarına karşılıklı ve eşit erişim hakkı sağlamıyor. Bu nedenle, Türk şirketleri yalnızca Gümrük Birliği gerekçesiyle AB kamu ihalelerinde otomatik olarak yararlanamayacak. AB'deki kamu kurumları, Avrupa tercihi uyguladıkları ihalelerde Türk şirketlerinin katılımını sınırlandırabilecek veya tekliflerini reddedebilecek. Bu durum, Türk şirketleri için yeni zorluklar yaratabilir.

Mütekabiliyet İlkesi

AB Komisyonu Başkan Yardımcısı Stephane Sejourne, Brüksel'de düzenlenen basın toplantısında, üçüncü ülke şirketlerinin AB kamu ihalelerine erişiminde mütekabiliyet ilkesinin esas alınacağını belirtti. Ayrıca, AB'nin bazı üçüncü ülkelerle kamu ihalelerini kapsayan anlaşmalar yaptığını ve bu anlaşmaların karşılıklı olarak uygulanıp uygulanmadığının kontrol edileceğini ifade etti. Sejourne, AB'nin kamu ihale pazarına tam erişim sağlayabilecek ülkelerin listesinin zaman içinde değişebileceğini de aktardı. Bu durum, uluslararası ticaretteki dinamiklerin değişmesiyle doğrudan ilişkilidir.

Yeni Düzenlemelerin Ekonomik Etkileri

Yeni düzenlemelerin, kamu kurumları ve şirketlerin idari yükünü azaltarak yıllık yaklaşık 650 milyon avro tasarruf sağlaması bekleniyor. AB'de kamu kurumları, her yıl Birlik ekonomisinin yaklaşık yüzde 15'ine karşılık gelen 2,6 trilyon avroluk mal ve hizmet alımı gerçekleştiriyor. Teklifin yürürlüğe girebilmesi için Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi tarafından onaylanması gerekecek. Böylece, AB'nin kamu ihale sisteminin daha etkin ve rekabetçi hale gelmesi hedefleniyor.

Sonuç

Bu yeni düzenlemeler, Avrupa'nın kamu ihale sisteminde önemli bir dönüşüm yaratmayı amaçlıyor. Avrupa şirketlerine öncelik verilmesi, yerli üretimi destekleme ve dışa bağımlılığı azaltma hedefleri doğrultusunda atılan bu adımlar, AB'nin ekonomik güvenliğini artırmayı ve rekabet gücünü güçlendirmeyi hedefliyor. Ayrıca, bu düzenlemelerin uygulanmasıyla birlikte AB'nin uluslararası taahhütleriyle uyumlu bir kamu ihale sistemi oluşturulması bekleniyor. Bu süreç, AB'nin iç pazarını koruma çabalarını da destekleyecektir.